مناجات 2 جناب دماوندی ضبط 1307
سی و یکمین اثر ضبط شده محمد فلاحی، مشهور به جناب دماوندی
در واپسین روز ضبط سری دوم آوازهای جناب دماوندی، او مناجاتی جدید اجرا کرد؛ اثری که هم در لحن و هم در متن، تفاوتهایی چشمگیر با مناجات 1291 او دارد. این صفحه گرامافون که تا قبل ار انتشار در این سایت هرگز با این کیفیت منتشر نشده بود، برای نخستین بار در فصل سوم مستند جناب دماوندی برای جمعی از هنرمندان و پژوهشگران حاضر در بخش گفتگوها پخش گردید. تماشای این فیلم را به علاقمندان و پژوهشگران حوزه موسیقی سنتی پیشنهاد میکنیم تا شاهد یکی از نابترین و تأثیرگذارترین لحظات بازآفرینی میراث صوتی جناب دماوندی باشند.
متن خوانده شده در این مناجات، برگرفته از نهج البلاغه حضرت امیر می باشد و دکلمه متن فارسی همراه با مشخصات اعلام شده در ابتدا و انتهای آن با صدای کیان فلاحی انجام شده است. این اثر بر روی دیگر صفحه گرامافون اذان 2 و توسط شرکت پولیفون رکورد ضبط شد. دلیل اجرای آن، درخواست تجارتخانه عزرا میرحکاک از استاد دماوندی و استقبال کم نظیر مردم از مناجات 1 این خواننده بوده است. اجرای آواز بدون همراهی ساز و ثابت نگاه داشتن کوک صدا در طول تمام اجرا، شاهدی بر توانایی کم نظیر و تسلط کامل این ردیفدان بر موسیقی دستگاهی است. صفحه مناجات 2، آخرین اثر رسمی ضبط شده از جناب دماوندی می باشد.
پژواک مناجات 2 جناب دماوندی، از ترکیه تا مصر
ناظران ضبط شرکت بین المللی پولیفون رکورد، در زمستان سال 1307 خورشیدی شاهد ضبط یکی از زیباترین مناجات های ضبط شده تاریخ ایران بودند. این صفحه گرامافون که همچون سایر آوازهای جناب دماوندی در دوره دوم ثبت آثارش، به وسیله تکنولوژی نوظهور برق ضبط می شد، بر اساس متنی که این خواننده از نهج البلاغه حضرت علی (ع) برگرفته بود، در آخرین روز اجرا گردید. اذان و مناجات خوانده شده توسط این هنرمند در سال های 1291 و 1307 خورشیدی، به ترتیب در دستگاه های بیات ترک و بیات کرد، تا امروز چراغ راه بسیاری از موذنین و خوانندگان مذهبی کشور بوده است. شیوه خوانش منحربفرد جناب دماوندی که اولین خواننده اذان و مناجات ضبط شده ایران است، بدون شک از نظر تکنیکی و حرفه ای، به نسل های بعدی کمک شایانی کرده است. آثاری که نه فقط در ایران، بلکه در کشورهای بسیاری از جمله هند، پاکستان، ترکیه، ترکمنستان، امارات متحده عربی، مصر، افغانستان، عمان، نیجریه و بسیاری از مناطق مسلمان نشین خاورمیانه یا حتی افریقا در طول یک قرن گذشته شنیده شده اند. صفحات گرامافون این خواننده نامدار دوره قاجار و پهلوی، هنوز در آرشیو صوتی کشورهای اروپایی دیده می شود.
متن مناجات 2 جناب دماوندی
اِلهي لَئِن جَلَّت وَ جَمَّت خَطِيئَتِي
خدايا اگر خطايم بزرگ و انبوه است
فَعَفوُکَ عَن ذَنبِي اَجَلُّ و اَوسَعُ
پس گذشت تو از گناه من بزرگتر و گسترده تر است
يا دانایِ کلِ حال، اِی مَعبودِ بی زَوال، يا الله
يا داناي کل حال، اِی معبود بی زوال
اِلهي وَ خلاقي وَ حرزي وَ مَوئلي
خدايم و آفريدگارم و نگهدارم و پناهم
فَعَفوُکَ عَن ذَنبِي اَجَلُّ و اَوسَعُ
پس گذشت تو از گناه من بزرگتر و گسترده تر است
اِلهي فَانشُرنِي عَلَي دِينِ اَحمَدٍ
خدايا مرا در رستاخيز بر دين احمد برانگيز
مُنيباً تَقِياً قَانِتاً لَکَ اَخضَعُ
طاهر و پرهيزگار و عابد و فروتن در پيشگاهت
يا دانایِ کلِ حال، اِی مَعبودِ بی زَوال، يا الله
اِی دانای کل حال، اِی معبود بی زوال
اِلَهِي تَرَي حَالِي وَ فَقرَي وَ فَاقَتِي
خدايا بدحالی، تهي دستی و نيازم را می بينی
اِلَيکَ مُنَاجاتِي الخَفِيَّه تَسمَعُ
و مناجات پنهانم را می شنوی
يا دانایِ کلِ حال، اِی مَعبودِ بی زَوال، يا الله
مناجات 1307 جناب دماوندی، صدایی برخاسته از جان
صفحه گرامافون مناجات جناب دماوندی، سندی صوتی از دوران گذار موسیقی سنتی در دوره قاجار به دگرگونی شیوه ضبط صدا در دوران پهلوی اول است. هنگامی که این خواننده برای ضبط آثارش در سال 1307 خورشیدی مجدداً دعوت شد، شاید از جمله معدود خوانندگانی بود که در سطح اول موسیقی، از عهد ناصری باقیمانده بودند. او هنرمندی بود که تقریباً در تمام ادوار تاریخ معاصر ایران به اجرای آواز پرداخت. از اجراهای عمومی اش در پاریس و ژنو تا آوازهایش در دوران ناصرالدین شاه قاجار و از کنسرت هایش در فردای پیروزی انقلاب مشروطه تا ثبت آوازهایش در استودیوهای ضبط شرکت های مهمی چون گرامافون و پولیفون در تهران.
چند بعدی بودن شخصیت هنری جناب دماوندی در مراحل بررسی زندگی اش بسیار اهمیت دارد. او که نزدیک به یک قرن زندگی کرد، همواره سعی در آموختن ابعاد جدید آواز سنتی بود. اینطور که خانواده تعریف می کنند و به گواه مصاحبه ای که با جواد بدیع زاده و شاهرخ نادری داشته است، او تا واپسین سالیان زندگی به آواز خوانندگان نسل های بعدی گوش می داده است. او نه فقط صفحات آوازی سایر خوانندگان نسل جوان، مانند طاهرزاده، اقبال آذر، ادیب خوانساری، تاج اصفهانی و قمرالملوک وزیری را می شنید، بلکه به آوازهای ایرج، گلپایگانی، دوامی، شجریان و بسیاری از خوانندگان نسل اول یا دوم رادیو هم گوش می داد.